Kısa karşılaştırma
"Yaptırım listesi" denince çoğu zaman bu dört liste kastedilir. Aynı kişi birden fazla listede yer alabilir, ama listeler birbirinin kopyası değildir: her biri kendi hukuki dayanağına, kendi karar mekanizmasına ve kendi uygulama alanına sahiptir.
| Liste | Yayımlayan | Kimleri bağlar |
|---|---|---|
| BM Konsolide Liste | BM Güvenlik Konseyi ve yaptırım komiteleri | Türkiye dahil tüm BM üye devletleri; her ülke kendi mevzuatıyla uygular |
| OFAC SDN Listesi | ABD Hazine Bakanlığı, Yabancı Varlıkları Kontrol Ofisi | ABD vatandaşları ve şirketleri, ABD'de bulunanlar ve ABD doları işlemleri |
| AB Mali Yaptırımlar Listesi | Avrupa Birliği Konseyi | AB üye devletleri, AB vatandaşları ve AB içinde yapılan işlemler |
| Birleşik Krallık Yaptırım Listesi | Birleşik Krallık hükümeti | Birleşik Krallık'ta bulunanlar ve Birleşik Krallık kişileri |
BM Güvenlik Konseyi Konsolide Yaptırım Listesi
BM Güvenlik Konseyi, BM Şartı'nın VII. Bölümü kapsamında aldığı kararlarla belirli kişi ve kuruluşlara yaptırım uygular. Her yaptırım rejiminin bir komitesi vardır; örneğin IŞİD ve El Kaide ile bağlantılı kişiler, Kuzey Kore'nin silah programları veya belirli çatışma bölgeleri için ayrı rejimler bulunur. Komitelerin listeleri tek bir konsolide listede toplanır.
BM kararları üye devletler için bağlayıcıdır, ancak doğrudan kişilere uygulanmaz; her devlet kararları kendi hukukuna aktarır. Türkiye bunu 6415 ve 7262 sayılı Kanunlar kapsamında Resmî Gazete'de yayımlanan kararlarla yapar. Ayrıntılar için Resmî Gazete malvarlığı dondurma kararları rehberine bakabilirsiniz.
ABD OFAC SDN Listesi
OFAC (Office of Foreign Assets Control), ABD Hazine Bakanlığı'na bağlı olarak ABD'nin ekonomik yaptırımlarını yönetir. En bilinen listesi SDN (Specially Designated Nationals and Blocked Persons) listesidir. SDN listesindeki kişilerin ABD yetki alanındaki varlıkları bloke edilir ve ABD kişilerinin onlarla işlem yapması yasaktır.
OFAC'ın iki özelliği Türkiye'deki işletmeler için önemlidir:
- Yüzde 50 kuralı: Bir veya birden fazla SDN kişisinin doğrudan ya da dolaylı olarak toplamda yüzde 50 veya daha fazlasına sahip olduğu şirketler, listede adları geçmese de bloke edilmiş sayılır. Bu nedenle bir şirketin yalnızca unvanını değil, ortaklarını da kontrol etmek gerekebilir.
- İkincil yaptırım riski: ABD, belirli yaptırım programlarında ABD dışındaki kişi ve kuruluşları da SDN kişileriyle önemli işlemler yaptıkları için yaptırıma tabi tutabilir.
Avrupa Birliği Mali Yaptırımlar Listesi
AB yaptırımları (resmî adıyla kısıtlayıcı tedbirler) AB Konseyi kararları ve tüzükleriyle alınır. Mali yaptırımlara tabi kişi ve kuruluşlar Avrupa Komisyonu'nun yayımladığı konsolide listede (Financial Sanctions Files, FSF) toplanır. Tüzükler AB üye devletlerinde doğrudan uygulanır; AB içindeki bankalar ve şirketler bu kişilerin varlıklarını dondurmak ve onlara kaynak sağlamamakla yükümlüdür.
AB listesi BM listesindeki kişilerin çoğunu içerir, ancak AB'nin kendi rejimleriyle eklediği çok sayıda kişi de bulunur. AB de, listedeki bir kişinin sahip olduğu veya kontrol ettiği kuruluşlara kaynak sağlanmasını yasaklar.
Birleşik Krallık ve diğer ülkeler
Birleşik Krallık, AB'den ayrıldıktan sonra kendi yaptırım rejimlerini kurdu ve kendi listesini yayımlıyor. İsviçre (SECO), Kanada, Avustralya ve Japonya da kendi listelerini tutar. Bu listeler büyük ölçüde BM, ABD ve AB listeleriyle örtüşür, ama her birinde yalnızca o ülkenin eklediği kayıtlar da vardır. Bu sitede taranan listelerin tamamını yöntem sayfasında bulabilirsiniz.
Türkiye'deki işletmeler için ne anlama gelir
Türkiye hukukunda bağlayıcı olan, BM kararları ve bunları uygulayan Resmî Gazete kararlarıdır. ABD, AB ve Birleşik Krallık'ın tek taraflı yaptırımları Türkiye'de doğrudan uygulanan bir hukuk kuralı değildir. Bununla birlikte pratikte göz ardı edilemezler:
- Türk bankaları yabancı muhabir bankalarla çalışır ve döviz transferlerinde bu listeleri uygular. Listedeki bir kişiyle yapılan işlem, işletmenin banka işlemlerinin durdurulmasına yol açabilir.
- İhracat yapan, yabancı tedarikçiyle çalışan veya dövizle ödeme alan işletmeler karşı tarafın ülkesindeki yaptırımlara tabi olabilir.
- Risk temelli yaklaşım, bir müşterinin yabancı listelerde yer almasını değerlendirmeye almayı gerektirir.
Bu yüzden müşteri kontrolünde tek bir listeye bakmak yerine bütün büyük listeleri birlikte taramak yaygın bir uygulamadır. Yaptırım sorgulama formu bu listeleri tek sorguda arar ve her eşleşmenin hangi listeden geldiğini tutanakta ayrı ayrı gösterir.
Bir adı şimdi sorgulayın
Ad, doğum tarihi, doğum yeri ve pasaport veya kimlik numarasıyla yaptırım listelerinde, Resmî Gazete kararlarında, arananlar listelerinde ve haber sitelerinde ücretsiz arama yapın.